Van geplande veroudering naar forever young


Bewust zijn / zondag, december 31st, 2017

Ik zal wel naïef zijn dat ik me eigenlijk niet kan voorstellen dat het bestaat. En als het wel bestaat vind ik het schandalig! Wanneer je echter beseft dat de economie ons nieuwe vooruitgangsgeloof is, onze heilige graal, dan is het ook wel weer een hele slimme zet. Ja, als geld verdienen het belangrijkste op deze wereld is, dan is het zelfs geniaal. Ik heb het over geplande veroudering.

Terug in de tijd: de opkomst van het kapitalisme

Vroegûh – toen alles nog beter was 😉 – was men heel zuinig op zijn spullen. Servies, kleding, meubels, noem maar op; men deed er heel erg lang mee. En daar waren meerdere redenen voor. Allereerst was alles – relatief – veel duurder, dus je had het geld niet om elke 5 jaar een nieuw servies te kopen. Ook werden producten vaak met veel meer kwaliteit en ambacht gemaakt. Je kocht geen gelamineerd spaanplaten kastje, maar een degelijk massief houten meubel. Dat kon generaties lang mee.

Zo ergens aan het begin van de 20e eeuw begon er als gevolg van de industrialisering overproductie te ontstaan van zowel voedsel als producten. Echter, de mensen hadden geen geld om de landbouw en industrie van hun overvloed af te helpen. Toen in de jaren ’30 van de vorige eeuw de Grote Depressie – oftewel een enorme economische crisis – ontstond, moest er iets veranderen aan het economische systeem. En daar was de econoom Keynes. Hij had het revolutionaire idee dat de overheid de burgers in staat moest stellen om de economie te stimuleren. De mensen konden de economie redden door juist in tijden van crisis méér te gaan consumeren.

Marketing: hoe verkoop je producten die men niet nodig heeft?

Er was alleen een probleempje. Het zat niet in de mensen om zomaar iets te kopen. Je kocht namelijk pas iets nieuws als het oude aan vervanging toe was. De mentaliteit moest omgevormd worden. Het vak van marketing werd geboren. De vraag was “Hoe breng je producten aan de man, die men niet nodig heeft?” In samenwerking met psychologen werden advertenties opgesteld (gewoon een vorm van indoctrinatie) die het volgende probeerden te bewerkstelligen:

  • Producten moeten onderdeel worden van iemands identiteit: deze auto laat zien dat je een welvarende middenstander bent
  • Producten moeten gekoppeld worden aan het gevoel van geluk: als je dit koopt wordt je net zo gelukkig als die stralende vrouw uit de advertentie
  • Producten moeten trendgevoelig worden: met zo’n type stofzuiger hoor je er niet meer bij hoor, die oude is echt aan vervanging toe

Geplande veroudering

Er werd echter ook een ander snood plannetje gesmeed. Wat als je er nou voor zorgt dat je de levensduur van je product bewust naar beneden schroeft? Dan moeten mensen vaker iets nieuws kopen. Het idee van geplande veroudering zou in 1924 in de gloeilampenindustrie zijn ontstaan. Verschillende producenten van gloeilampen vormden met elkaar een kartel en spraken af om de levensduur van hun gloeilamp terug te brengen van 2500 naar 1000 lichturen, terwijl ze daarbij ook nog eens de prijs verhoogden. Reken uit je winst.

Dit principe is niet alleen in de gloeilampenindustrie toegepast. De levensduur van desktopcomputers daalde van zo’n 10,7 jaar in 1985 tot 3,5 jaar in 2010. Printers zouden na een bepaald aantal printjes stoppen met werken. En ik geloof dat er nog best veel meer producenten zijn wiens streven het niet is om een product te maken dat zo lang mogelijk mee gaat. Ook slechte herstelbaarheid van een product kan gezien worden als geplande veroudering. Als iets dan kapot gaat, kost het zoveel geld om te herstellen, dat je beter iets nieuws kunt kopen.

Gevolgen van het kapitalisme

De gevolgen van de trend die toen werd ingezet zijn momenteel duidelijk:

  • Zoals Keynes al voorspelde is onze economie sindsdien enorm gegroeid en zijn we met z’n allen welvarender dan ooit
  • We consumeren ons suf. We kopen om het kopen, omdat we denken dat het ons gelukkig maakt en omdat we daarmee onze eigen identiteit kunnen tonen (terwijl we eigenlijk allemaal heel erg hetzelfde doen, maar dat terzijde).
  • Onze huidige maatschappij is een wegwerpmaatschappij. Kapotte dingen worden zelden nog gerepareerd en nog prima functionerende producten worden zonder pardon afgedankt en ingeruild voor een nieuwere versie.
  • Bergen afval hopen zich op. Wij zien daar niet zoveel van, want het wordt afgevoerd naar ontwikkelingslanden waar ze inmiddels omkomen in onze troep en de milieuschade niet te overzien is.
  • Grondstoffen raken uitgeput, omdat er niet fatsoenlijk gerecycled wordt.

Zolang de industrie niet zelf verantwoordelijk wordt voor de recycling van hun producten, blijven we in deze malle molen doordraaien. Maar… wat als we nu afstappen van het idee dat we een product kopen, maar een dienst gaan afnemen? Op dit moment kan een fabrikant wel een enorm duurzaam product maken (gaat lang mee, is goed te repareren en anders wel te recyclen), maar dan snijdt hij zichzelf in de vingers. Maar wat als de fabrikant eigenaar blijft van zijn product? Als hij verantwoordelijk is voor zowel de werking, de onderhoudskosten en de recycling?

Producten worden niet gemaakt om zo lang mogelijk mee te gaan, maar zijn dingen die nog net niet stuk waren toen ze verkocht werden. En hoe eerder ze stuk gaan, hoe sneller fabrikanten weer iets kunnen verkopen. Dit verandert als consumenten betalen voor gebruik van het product, maar er geen eigenaar van worden.

Circulaire economie

Je koopt bijvoorbeeld geen lamp, maar een lichtplan. Je zegt dus tegen Philips: ik wil verlichting en jullie leveren de lampen als en betalen de energierekening. Ze leveren dan een licht-dienst aan jou. En dat is precies wat de schrijver van het boek Material Matters tegen Philips zei. En Philips is ermee akkoord gegaan. Het resultaat: er is een uitstekend lichtplan, dat zuiniger is en minder lampen bevat.

Philips biedt het concept Pay per Lux nu wereldwijd aan onder de noemer Circulair Lighting. Als je de economie op deze manier inricht, dan maak je producenten verantwoordelijk voor de kwaliteit, duurzaamheid en herbruikbaarheid van hun eigen producten. Gebruik je vervuilende methodes? Dan betaal je fors mee in het zuiveren van afvalwater. Maak je geen energiezuinige producten, dan betaal je een hogere energierekening. 

Forever young

We leven al zeker een eeuw in een lineaire economie, waarbij producten gewoon worden weggegooid als ze niet meer gebruikt worden. Maar de circulaire economie lijkt steeds meer voet aan de grond te krijgen. In de circulaire economie wordt juist gestreefd naar het zoveel mogelijk hergebruiken van materialen en grondstoffen en wordt er zo min mogelijk gebruik gemaakt van nieuw gewonnen eindige grondstoffen. Dus weg van het pad van de geplande veroudering en de richting op van de eeuwige jeugd van grondstoffen. Er zijn inmiddels gelukkig al vele initiatieven op het gebied van de circulaire economie. Duurzaamheid heeft de toekomst!

Deel dit:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *