Dit is wat keuzestress met je doet


Vrij zijn / vrijdag, november 16th, 2018

Het lijkt fantastisch dat we zoveel keuzemogelijkheden hebben, maar de keuzestress die hiermee gepaard gaat kan verlammend werken. En dat niet alleen. Het zorgt ook dat we minder tevreden zijn en last hebben van spijt en schuldgevoelens. Waarom is keuzestress zo funest voor een gelukkig leven?

Oh, wat vind ik het moeilijk om een keuze te maken! Als je met mij uit eten gaat, dan weet je wat ik bedoel. Zodra ik de menukaart onder ogen krijg, lijkt het wel of ik een soort brainfreeze krijg. Zoveel keuzes! Ik weet niet eens waar ik moet beginnen met lezen! ? Als ik mijzelf herpakt heb en echt tot me door laat dringen wat er te kiezen is, dan lukt het niet om de knoop door te hakken. Want stel je voor dat ik niet de juiste keuze maak. Dat ik iets kies waar ik spijt van krijg omdat ik iets anders toch lekkerder vind. Uiteindelijk maak ik meestal pas mijn keuze als de serveerster naast me staat om de bestelling op te nemen. Ienemienemutte…

Niet kiezen is ook een keuze

Het probleem is echter dat deze keuzestress zich niet alleen voordoet als ik uit eten ga, maar ook als ik een vakantiebestemming moet uitzoeken. Ik heb het zelfs als ik vrij ben, omdat ik dan maar niet kan kiezen hoe ik mijn dag ga invullen. Die keuzestress werkt ontzettend verlammend. Het leidt ertoe dat ik uiteindelijk geen keuze maak, waardoor er vooral niets gebeurt. Een mooi voorbeeld daarvan is mijn blog. Ik heb zóveel waar ik over wil schrijven, dat ik maar blijf wikken en wegen welk onderwerp het beste is. En als ik dan een onderwerp heb uitgezocht, dan moet het meteen een perfect stukje worden. Nou, als er iets verlammend werkt… Uiteindelijk leidt dit ertoe dat ik dus nergens over schrijf.

En ik ben niet de enige die hier last van heeft. Het is namelijk een wijdverbreid Westers probleem. Gelukkig stuitte ik op de TED-talk The paradox of choice van Barry Schwartz. Op heldere wijze legt hij uit hoe al die keuzes je verlammen, hoe dit het streven naar perfectie aanwakkert en waarom je er zo ontevreden van wordt. En het mooie is dat wanneer je eenmaal beseft hoe dit mechanisme werkt, het veel gemakkelijker wordt om er iets aan te doen! Maar laat ik beginnen bij het begin.

Elk voordeel heeft zijn nadeel

Het is fantastisch dat we in onze Westerse samenleving keuzevrijheid hebben. We mogen zélf onze partners uitkiezen (gelukkig doen onze ouders dat niet meer), we mogen zélf ons beroep kiezen, we zijn vrij om ons eigen geloof te kiezen en op materieel gebied hebben we alle keus om die producten te kiezen die passen bij ons budget/smaak/leefstijl. Fantastisch toch? Dit was ooit wel anders. Met deze toename van keuzevrijheid is ons welvaarts- en geluksniveau dan ook gestegen. Maar… we zijn er in doorgeslagen. We hebben inmiddels zoveel keuzevrijheid dat we te maken krijgen met de keerzijde ervan.

Uiteindelijk kies ik… niets

Het klinkt geweldig; jij mag je eigen keus maken uit heel veel verschillende opties, zodat je precies datgene kunt kiezen dat het beste bij jou past. Het lijkt de ultieme vrijheid. Maar zo geweldig is het helemaal niet. Als er zoveel te kiezen is, dan zie je door de bomen het bos niet meer. Je wikt en weegt de ene optie af tegen de andere en je komt maar niet tot een besluit. Het gevolg is dat je uiteindelijk niet kiest. Je stelt je keuzes telkens weer uit omdát er zoveel te kiezen is. Meer keuzes leiden tot verlamming in plaats van vrijheid.

En dat is helemaal niet heel erg als het gaat om een tv-programma, waarbij niet kiezen resulteert in een avondje doelloos zappen. Of als het gaat om een nieuw paar schoenen, want dan loop je nog een tijdje op je ‘oude’ rond. Maar het wordt vervelender als het gaat om keuzes die je leven richting en invulling geven.

Spijt. Had ik nou toch maar…

Uiteindelijk hak je de knoop door. Je maakt je keuze. En die keuze is gewoon een hele goede, waar niks mis mee is (bijv. die ene broek/vakantiebestemming/kleur op de muur). Maar op enig moment na je besluit, bekruipt je het gevoel dat een andere keuze misschien nóg wel beter was geweest. Je krijgt spijt van je keuze. Ik heb in het restaurant voor de geitenkaas gekozen (veilig, maar geitenkaas is altijd lekker). Prima keuze. Maar dan ineens bedenk ik me dat ik dat de vorige keer ook al had en dat het waarschijnlijk beter was geweest om dit keer iets anders te nemen. Spijt, het is de dooddoener voor het ervaren van blijheid.

Ontevredenheid door vergelijking

Het is een bekend fenomeen dat de waarde van dingen afhangt van waar je ze mee vergelijkt. Je kent het voorbeeld wel van die ene persoon in de straat die niet mee deed aan de postcodeloterij. Hij woonde prima en was tevreden met zijn situatie. Maar toen iedereen in zijn straat ineens een groot bedrag won en ze vervolgens hun huizen op gingen knappen en opnieuw in lieten richten, werd hij ineens een stuk minder tevreden met zijn situatie. Feitelijk was er aan zíjn situatie niets veranderd, maar door zichzelf te vergelijken met anderen, werd hij minder tevreden.

Zo werkt het ook met keuzes. Stel je bent op zoek naar een leuke camping voor deze zomervakantie. Je hebt er vijf gevonden waaruit je kunt kiezen. De keuze is vrij eenvoudig, want vergeleken met die andere vier is er eentje duidelijk de leukste. Je bent blij met je keuze en verheugt je al op de vakantie. Maar stel dat je tussen dertig campings had moeten kiezen en ook dan voor die ene camping had gekozen, dan was je toch minder tevreden en blij geweest. Als er veel alternatieven zijn, is er ook meer te vergelijken en ben je sneller bang iets mis te lopen van het alternatief dat je niet gekozen hebt.

Dus doordat je meer te kiezen hebt, ben je je ook bewuster van wat je níet hebt gekozen. Dit leidt tot veel minder voldoening dan wanneer er minder alternatieven zijn.

Teleurstelling door (te) hoge verwachtingen

Met zoveel keuzes móet je keus wel perfect zijn! Hoe meer keuzes hoe hoger je verwachtingen van de uitkomst. Je hebt zoveel te kiezen, dus dan kun je natuurlijk niet zomaar tevreden zijn met een keus. Het moet dè keus zijn. We verwachten perfectie en dat is de dooddoener voor een aangename ervaring. Want de kans dat iets tegenvalt is enorm. Het kan op z’n hoogst voldoen aan jouw torenhoge verwachtingen. Maar de kans dat je aangenaam verrast wordt is heel klein.

Dus wanneer jij de zogenaamd ‘perfecte’ camping hebt uitgezocht voor je vakantie, dan maak je je daar een voorstelling van en creëer je hele hoge verwachtingen. De kans dat het vervolgens tegenvalt is natuurlijk heel groot. Als je echter zonder verwachtingen op een camping beland, omdat je op de bonnefooi ergens heen rijdt, dan kun je aangenaam verrast worden. Je legt de lat niet zo hoog. De druk om dè perfecte keus te maken is enorm als er veel te kiezen valt. (voel je de stress al?)

Eigen schuld

En vanuit het gevoel van spijt, ontevredenheid en teleurstelling kom je uit bij schuldgevoel. Want je had zóveel keus en dan heb je tóch de verkeerde keus gemaakt. Het valt tegen, andere opties zijn waarschijnlijk beter en je hebt spijt. And who is to blame? You! Jíj bent de enige die hiervoor verantwoordelijk is. Jíj hebt die keus gemaakt, terwijl er zoveel andere opties waren. Maar je koos het verkeerde. Jíj bent schuldig.

En zo zit je ook nog eens met schuldgevoelens opgescheept.

Voor mij is het volledig helder. Ik moet af van die keuzestress. Het is een serieus probleem dat mijn (en jouw) leven minder gelukkig maakt. Het leidt vooral tot negatieve gevoelens. Als ik een leven wil met gevoelens van voldoening, tevredenheid, rust, overzicht, verrassing en blijheid, dan kies ik ervoor de keuzestress de deur uit te doen. Jij ook?

One Reply to “Dit is wat keuzestress met je doet”

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *