De kracht van kwetsbaarheid


Jezelf zijn / woensdag, maart 21st, 2018

Hoe kwetsbaar durf ik mij op te stellen? Als de dingen niet gaan zoals ik had gehoopt of gewild, wat is dan mijn reactie? Stel ik me hard op en ga ik er tegen vechten? Of kan ik vanuit zachtheid in verbinding blijven? Deze vragen kwamen bij mij op na het lezen van het onderstaande fragment uit het boek Als jouw leven een cirkel is, waar sta je dan? van Inez van Oord.

Elke fluit klinkt anders, het is maar net waar het hout vandaan komt. Bij mensen werkt het net zo. Zacht hout geeft de mooiste klank. Daarom is het voor ons zo belangrijk wat zachter te worden, zodat ons lied kan resoneren in de wereld. We verharden onszelf ter bescherming. Dat begint met een bepaalde overtuiging, in het denken dus, en vervolgens zien we het terug in ons lichaam. We zetten ons schrap, we maken ons groot, we verdedigen onszelf, slaan onze armen over elkaar: kom maar op wereld! Onze overactieve mind weeft gedachten om ons heen, als draden om de fluit. De openingen raken verstopt door emoties die in het lichaam blijven zitten en je eigen geluid komt er niet meer uit.

Zelfverdediging

Iedereen voelt zich wel eens aangevallen. Ik heb het in dit geval niet over een fysieke aanval, maar over een aanval op wie je bent. Dit kan een hele directe aanval zijn, bijvoorbeeld als iemand je recht in je gezicht zegt dat je iets niet goed doet of dat je niet goed genoeg bent. Maar je kunt je ook aangevallen voelen als er dingen om je heen gebeuren, die raken aan je onzekerheden of jouw normen en waarden. Zodra je je aangevallen voelt, zijn er drie verschillende reacties mogelijk: vechten, vluchten of verstijven (fight, flight, freeze).

Bij de vecht-reactie zal je de tegenaanval inzetten en luid en duidelijk van je laten horen. Je neemt een dominantie houding aan en gebruikt woorden als ‘jij moet’, ‘ik vind’  en ‘ik wil’. Je reageert kortaf, hebt een duidelijk oordeel en laat weinig ruimte voor de ander om te reageren.

Bij de vlucht-reactie zie je angst en onzekerheid. Je gebruikt aarzelende woorden als ‘misschien’, ‘wellicht’ en ‘een beetje’. Je stelt je onderdanig op en gaat mee met wat er gezegd of gevraagd wordt. Je probeert er misschien nog iets tegenin te brengen, maar het is een poging die geen kracht in zich heeft. Je geeft de ander de indruk dat je de aanval accepteert en dat hij zijn punt gescoord heeft.

Bij de verstijf-reactie valt het contact met je aanvaller helemaal weg. Je valt letterlijk stil. Je zegt niks meer en doet niks meer. Je bent geestelijk en gevoelsmatig volledig afgehaakt. Je bouwt een muur om je heen waar de woorden op afketsen en waardoor geen geluiden meer naar binnen kunnen komen. Het is een soort verstoppertje spelen: ‘Ik ben er niet meer!’

In alledrie van de bovenstaande reacties is de verbinding met de ander verloren gegaan. Er is geen communicatie meer.

De superheld spelen

Als je je aangevallen voelt, schiet je vaak automatisch in een van bovenstaande verdedigingsmechanismen. Als je je hier echter bewust van bent, kun je ook een andere reactie laten zien. Een van openheid en kwetsbaarheid. Maar ja, dat is wel een dingetje. Want wie durft zich tegenwoordig nog kwetsbaar op te stellen? Durf je te laten zien dat je een mens bent met gevoel? Dat bepaalde dingen je raken? Dat je iets spannend vindt?

Het lijkt wel of we met z’n allen een groot toneelstuk opvoeren. We zetten een masker op en spelen een rol. Het is de rol van ‘superheld’. Een superheld heeft zijn eigen leven perfect onder controle, hij is onfeilbaar, voor niemand bang, hij kan alles en heeft geen hulp nodig. Integendeel, anderen hebben waarschijnlijk zijn hulp nodig, omdat hij overal zo goed in is. Een superheld toont z’n zwaktes niet. Maar wie houden we daarmee voor de gek? Niemand is perfect. En zelfs superhelden hebben een achilleshiel. Kijk maar eens wat er gebeurt als er kryptoniet bij Superman in de buurt komt 😜.

Waarom een ander zich wel kwetsbaar op moet stellen

En hoewel je zelf graag de rol van superheld speelt, waardeer je het juist enorm als een ander zich wel kwetsbaar opstelt. Dat is toch eigenlijk raar? Zelf doe je je best om naar buiten toe het perfecte plaatje te laten zien; ik kan alles aan, ik heb alles onder controle, ik heb geen hulp nodig, niemand doet me wat. Terwijl je het van de ander juist fijn vindt als hij benoemt dat hij iets moeilijk vindt of niet zo lekker in z’n vel zit. Waar komt deze tegenstrijdigheid toch vandaan?

We waarderen de kwetsbaarheid van een ander, omdat je jezelf dan in de ander kunt herkennen. Iedereen heeft onzekerheden, problemen, dromen en verlangens. En de meeste ervan zijn vrij universeel. Dus op het moment dat iemand z’n gevoelens laat zien, ontstaat er verbinding. “Oh, jij bent eigenlijk net als ik! Je bent niet anders, je staat niet op een voetstuk, we zijn gelijk.” Je kunt op een dieper niveau contact met iemand maken. Het gaat verder dan alleen het rationele, maar op hartsniveau raak je verbonden. En ik denk dat iedereen uiteindelijk op zoek is naar die verbinding met de ander.

Waar zit je eigen kwetsbaarheid?

Om écht contact met de ander te kunnen maken, moet je jezelf ook kwetsbaar op durven stellen. Dat betekent niet dat je er eens goed voor gaat zitten en tegenover iedereen al je problemen uit de doeken doet! Kwetsbaar zijn betekent dat je jezelf in een positie zet waarin je afgewezen kunt worden, maar ook waarin diepe verbinding kan ontstaan. Je geeft je bloot, toont je onzekerheid en loopt het risico op verdriet, teleurstelling, belediging of kwetsing. Niet iedereen is echter even kwetsbaar of heeft dezelfde kwetsbaarheden. Hoe zit dat dan?

Zoals ik hiervoor als aanstipte, kent ieder mens dezelfde universele verlangens. Eén daarvan is het gevoel hebben erbij te horen. Vanuit de evolutie is dat een logisch gevoel. In je eentje is het moeilijk overleven. In een groep sta je sterker. Nu kan het zijn dat er in je jeugd een kwetsbaarheid is ontstaan rondom dit universele verlangen. Je bent bijvoorbeeld meerdere keren verhuisd, waardoor je telkens weer op zoek moest naar je plek in een groep. Of je bent misschien gepest en viel daardoor altijd buiten de groep. In beide situaties zal er een kwetsbaarheid zijn rondom het ‘erbij horen’.

Afhankelijk van de oorsprong van die kwetsbaarheid, zal de een moeite hebben met veranderingen op het werk (‘maak ik straks nog onderdeel uit van dit team?’) en de ander wordt heel onzeker als er groepjes met elkaar staan te praten (‘ze zullen het wel over mij hebben’). Het is dus interessant om bij jezelf na te gaan in welke situaties je onzeker wordt en je je dus kwetsbaar voelt.

Het begint met zelfacceptatie

Je wordt dus geraakt op gebieden waar je onzeker over bent. Het kan ook zijn dat je iets nog niet geaccepteerd hebt in jezelf. Als je bijvoorbeeld je eigen lichaam niet hebt geaccepteerd (ik ben te dik, ik heb lelijke benen, etc.) en je daarover hard over jezelf oordeelt, dan zal elke reactie van een ander over je lichaam kwetsend over komen. Als je jezelf echter helemaal hebt geaccepteerd, dan zal de reactie van een ander over jouw lijf van je afglijden. Het raakt je niet.

Hoe harder je dus over jezelf oordeelt, hoe moeilijker het is om je imperfecties te laten zien, hoe eerder je je aangevallen voelt. Om in verbinding te blijven met een ander, is het dus belangrijk om in verbinding te komen met jezelf. Dus accepteer jezelf, met al je imperfecties, durf je bloot te geven en je blijft makkelijker in verbinding met de ander.

You don’t have to be strong, you have to feel strong.

En hoe zit het dan met mijzelf? Durf ik mij kwetsbaar op te stellen? Ik zou het heel graag willen, maar als ik eerlijk ben, speel ik ook graag de rol van superheld. En als ik mij aangevallen voel, trek ik mijn zwaard zet ik de aanval in. Maar mijn pantser is niet zo dik, dus daar prik je zo doorheen en dan kán ik niet anders dan toch de verbinding aangaan. Maar oei, dat voelt wel kwetsbaar!

Deel dit:

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *