Als ik de baas zou zijn van het journaal


Jezelf zijn / zondag, februari 18th, 2018

Je hebt nu vast dat deuntje van Kinderen voor Kinderen in je hoofd. En dat is mooi, want het refrein slaat de spijker op z’n kop. Maar hoe ging dat refrein ook al weer? Nou, zo dus:

Als ik de baas zou zijn van het journaal |
Dan werd meteen het nieuws een heel stuk positiever |
De hele wereld werd meteen een beetje liever |
Want ik negeerde alle narigheid totaal |
Dat grote mensen graag met bommen willen spelen |
Da’s ouwe koek die krijg je altijd op je bord |
Maar wat ik aan de mensen mee zou willen delen |
Dat is nieuws waarvan je vrolijk wordt. |

Alleen maar narigheid

Als ik naar het journaal heb gekeken, dan voelt het alsof ik alle ellende van de hele wereld in een half uur naar binnen krijg geduwd. Maar hé, dan ben ik in ieder geval wel weer op de hoogte van wat er zich allemaal afspeelt op het wereldtoneel. Het ‘nieuws’ bestaat echter vooral uit narigheid. Dat we (ja, ‘we’) op de olympische spelen weer een medaille in de wacht hebben gesleept is natuurlijk niet naar. Dat is nieuws waar we blij van worden. Maar het gros van het nieuws creëert een beeld van een gruwelijke wereld. Een wereld waarin jij zomaar slachtoffer van een schietpartij kan worden, waarin de kans aannemelijk lijkt dat ook jij in een vliegtuig kan zitten dat neerstort, waarin een oorlog zich bijna in je achtertuin lijkt af te spelen.

Ik wil absoluut niet zeggen dat je je ogen moet sluiten voor de wereld om je heen, maar door op deze manier ‘op de hoogte te blijven’ van de toestand in de wereld, geeft gewoon een vertekend beeld en jaagt vooral angst aan. Al in de jaren zestig werd bekend dat mensen die veel televisiekijken geneigd zijn om de wereld als een gevaarlijke en gemene plek te beschouwen. Verhoudingsgewijs besteden zowel de populaire als de ‘kwaliteits-‘ media de laatste jaren veel meer aandacht aan misdaad dan voorheen. De media wakkeren hiermee gevoelens van onveiligheid aan. (*¹)  Dat is ook niet zo raar toch? Als je dag in dag uit hoort wat voor verschrikkelijks er allemaal gebeurt, dan heb je toch ook het gevoel dat het eind der tijden nadert?

Nieuwswaarde of sensatiezucht

De dames en heren van de kranten en het journaal maken elke dag bewuste keuzes tussen wat wel en geen nieuwswaarde heeft. Alleen, wat is ‘nieuws’ eigenlijk? Het blijkt dat er geen eenduidige definitie van nieuws is.

‘Nieuws is datgene dat afwijkt van het gangbare, bij het publiek nog onbekend is en door de redactie belangrijk genoeg gevonden wordt om aan het publiek bekend te worden gemaakt.’ – Charles Groenhuijsen en Ad van Liempt

Oké, als bovenstaande het uitgangspunt is, dan krijgen we dus vooral de afwijkingen uit de wereld te zien. Maar als je daar niet tegenover stelt hoe groot die afwijking is, dan heb je geen idee hoe erg die afwijking is. Je gaat dan generaliseren naar al die andere vergelijkbare situaties. Mensen willen het simpel maken. Als bijvoorbeeld élk neergestort vliegtuig het nieuws haalt (geen idee of dat zo is), dan ontwikkel je vanzelf vliegangst. Je hoort namelijk niet dat er per jaar bijna 37,5 miljoen vluchten zijn en dat vliegen ontzettend veilig is. Je krijgt een vertekend beeld van de werkelijkheid.

‘Het nieuws dat wij vernemen is niet een reflectie van wat er in de wereld gebeurt, het is een selectie en interpretatie van deze wereld.’ – Walter Lippman

Wat nu nieuws is, was vroeger wellicht heel normaal en andersom. In de Middeleeuwen zou een moord het nieuws niet gehaald hebben, omdat dat toen vaak voorkwam. Nu vinden we dat niet meer normaal en krijgt zo’n gebeurtenis nieuwswaarde. Zo’n nieuwsbericht heeft dus een interpretatie in zich zitten. Het is geen (volledige) reflectie van de echte wereld. Daarbij is er een grote rol weggelegd voor de journalisten. Dat hetzelfde ‘nieuws’ er verschillend uit kan zien wordt in Amerika wel duidelijk. Een NBC, CNN en New York Times zijn zeer kritisch op Trump, terwijl Fox News pro Trump is. Hetzelfde nieuws wordt verschillend geïnterpreteerd.

‘Nieuws is showbusiness.’ – Joris Luyendijk

Ik heb wel eens het idee dat het nieuws steeds meer op sensatie gericht is. Nieuws moet aantrekkelijk worden gebracht en misschien wordt er wel meer gedramatiseerd dan strikt noodzakelijk. Doordat je als lezer of kijker niet de gehele context te zien krijgt, maar alleen het ergste – dat wat het meest tot de verbeelding spreekt – lijkt de situatie veel erger dan hij is. Of in ieder geval wordt er veel ruimte overgelaten voor generaliseren. Joris Luyendijk geeft in een lezing een schitterend voorbeeld van hoe zulke beperkende informatie een vertekend beeld van de werkelijkheid kan geven. Overigens is de gehele lezing een absolute aanrader!!!

Wat is ‘nieuws’ dus eigenlijk? Het nieuws is een aaneenschakeling van incidenten, die zelden in hun volledige context worden geplaatst. Hiermee krijgen we een vertekend beeld van de wereld. Wat zou er gebeuren als we een beetje context toe zouden voegen?

Nieuwsflits: Het gaat beter dan ooit!

Tot voor kort was honger doodsvijand nummer een voor de mensheid. En hoewel er tegenwoordig nog miljoenen mensen in zware armoede leven, stierven er in 2010 drie keer zoveel mensen aan obesitas dan aan honger of ondervoeding. (*²)

Infectieziekten waren zelfs tot voor kort (100 jaar geleden) doodsvijand nummer 2. De pest zorgde voor 75 to 200 miljoen doden; meer dan een kwart van de bevolking in Eurazië. De Spaanse griep zorgde naast de 40 miljoen doden van de Eerste Wereldoorlog nog eens voor 50 tot 100 miljoen extra doden. Ontdekkingsreizigers brachten het pokkenvirus, griep en mazelen mee naar het Zuid Amerikaanse continent, waardoor de bevolking van Mexico in de 16e eeuw van 22 miljoen naar 2 miljoen inwoners terugzakte. En ondanks dat we tegenwoordig met nog veel meer mensen nog dichter op elkaar wonen en er nog meer verspreidingskansen zijn, is de kans op een epidemie kleiner dan ooit. (*²) Lang leven de ontwikkeling van de geneeskunde!

En hoe zit het dan met geweld? Nou, ook daarover kunnen we hartstikke positief zijn. Waar zo’n 10.000 jaar geleden nog 15% van alle sterfgevallen veroorzaakt werd door menselijk geweld, is dat tegenwoordig nog maar 1% van de wereldwijde sterfte. In 2012 stierven er 620.000 mensen door menselijk geweld (120.000 oorlog en 500.000 misdaad). Ter vergelijking: er gingen meer dan twee keer zoveel (1,5 miljoen) mensen dood aan diabetes.

En natuurgeweld dan? De tsunami’s, orkanen en aardbevingen lijken toe te nemen, dus dat zal dan ook wel voor het aantal slachtoffers gelden? Niet dus. Natuurrampen zouden nu 93% minder slachtoffers eisen dan honderd jaar geleden, ook al leven we nu met veel meer mensen op de aarde. We kunnen ons gewoon steeds beter beschermen tegen het geweld van de natuur. (*¹)

Als ik de baas zou zijn van het journaal

Laat ik voorop stellen dat ik blij ben dat ik die baan niet heb. Ik snap dat er elke dag allerlei dingen gebeuren die niet normaal zijn (in de zin van afwijkend van het normale) en daarmee interessant zijn om aan een breder publiek kenbaar te maken. Maar ik zou niet willen dat mensen daardoor een negatief wereldbeeld ontwikkelen. Dus ik zou ook een vaste rubriek maken voor positieve berichtgeving.

Ik kom er nu pas achter dat de NOS ook op een soort gelijk idee was gekomen. Er waren blijkbaar meer mensen die het nieuws te negatief vonden en om die reden niet meer naar het journaal wilden kijken. De NOS belooft om in 2018 kritischer te kijken of het nieuws niet te negatief wordt gebracht en of er – ondanks een nare gebeurtenis – ook iets positiefs uit te halen is.

Er is namelijk ook zoveel dat goed gaat; Onze levensverwachting neemt steeds weer toe. We hebben de gelukkigste kinderen in de wereld. De jeugd rookt en drinkt steeds minder. We hebben het veiligste verkeer van Europa. De criminaliteit neemt al jaren af. We hebben de meeste vrijwilligers. Bijna 90% van de Nederlanders zegt gelukkig te zijn. We hebben het nog nooit zo goed gehad.

Het opvallende is we over het algemeen ontzettend tevreden zijn met ons eigen leven en onze eigen toekomst positief tegemoet zien. Maar zodra het om onze nationale toestand gaat, zijn we behoorlijk pessimistisch. “Met mij gaat het goed, met ons gaat het slecht.” Deze houding blijkt overigens kenmerkend te zijn voor alle Westerse landen, maar de Nederlanders zijn hier het best in. Misschien hebben we het ook wel nodig om af en toe wat ellende te zien, zodat er motivatie ontstaat om ons in te zetten voor een betere wereld. Maar dan wel ellende in de volledige context graag.

Dus als ik de baas zou zijn van het journaal, dan zou ik m’n baan opzeggen meer de focus op de context en achtergronden van het nieuws leggen (zoals de online krant De correspondent: een dagelijks medicijn tegen de waan van de dag) en meer positieve berichten de wereld in slingeren (zoals Who cares, een wereld van verschilmakers). Want dan wordt – om met Kinderen voor Kinderen af te sluiten – heel de wereld meteen een beetje liever.

 

(*¹): De geschiedenis van de vooruitgang – Rutger Bergman
(*²): Homo Deus – Yuval Noah Harari

Deel dit:

Dit is ook wat voor jou!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *